Podopieczna źle się czuje – co zrobić? Kiedy opiekunka powinna wezwać lekarza lub pogotowie?

Co zrobić, gdy podopieczna nagle źle się czuje? Kiedy wystarczy zadzwonić do rodziny, kiedy skontaktować się z lekarzem, a kiedy trzeba natychmiast wezwać pogotowie?

To pytania, które prędzej czy później pojawiają się w pracy niemal każdej opiekunki osób starszych.

Senior może dostać gorączki, zasłabnąć, przewrócić się, zacząć mieć duszności, skarżyć się na ból w klatce piersiowej albo nagle zachowywać się zupełnie inaczej niż zwykle. Czasami objawy okazują się niegroźne. Innym razem kilka minut może mieć ogromne znaczenie.

Największym błędem opiekunki nie jest to, że nie potrafi rozpoznać choroby. Nie jest przecież lekarzem.

Błędem może być natomiast zlekceważenie niepokojących objawów i czekanie, aż ktoś inny podejmie decyzję.

Opiekunka nie jest lekarzem – ale jest najbliżej podopiecznej

Rodzina może odwiedzać seniora raz dziennie, raz w tygodniu albo tylko od czasu do czasu. Opiekunka natomiast spędza z nim wiele godzin.

To właśnie ona może zauważyć, że:

• podopieczna od kilku godzin jest wyjątkowo senna,

• ma problemy z oddychaniem,

• nagle zaczęła mówić niewyraźnie,

• nie może wstać z łóżka,

• ma wysoką gorączkę,

• przestała przyjmować płyny,

• jest zdezorientowana bardziej niż zwykle,

• przewróciła się,

• pojawiło się krwawienie,

• skarży się na silny lub nietypowy ból,

• jej stan wyraźnie różni się od tego, jaki znamy z poprzednich dni.

Nie musimy wiedzieć, co dokładnie się dzieje.

Musimy natomiast umieć powiedzieć:

„To nie jest stan, w którym powinnam sama próbować rozwiązać problem.”

Co zrobić, gdy podopieczna źle się czuje?

Pierwsza zasada jest bardzo prosta:

Nie diagnozuj. Obserwuj i reaguj.

Opiekunka nie powinna samodzielnie ustalać, czy podopieczna ma zapalenie płuc, udar, zawał, infekcję czy reakcję na lek.

Może natomiast przekazać lekarzowi bardzo cenne informacje:

• kiedy pojawiły się objawy,

• co dokładnie się zmieniło,

• jak długo trwają,

• czy stan się pogarsza,

• jakie leki przyjmuje seniorka,

• czy miała podobne problemy wcześniej,

• czy doszło do upadku lub urazu,

• czy przyjmuje płyny i jedzenie,

• czy oddaje mocz i czy zachowanie jest inne niż zwykle.

To właśnie obserwacja opiekunki może być niezwykle pomocna podczas kontaktu z lekarzem.

Kiedy dzwonić pod 112 w Niemczech?

Jeżeli istnieje podejrzenie zagrożenia życia, nie należy czekać na reakcję rodziny.

W Niemczech numer 112 służy do wezwania pogotowia w sytuacjach nagłych i zagrażających życiu. Do przykładów należą m.in. utrata przytomności, ciężka duszność, silny ból w klatce piersiowej, objawy udaru, poważne urazy czy silne, nieustępujące krwawienie. Można także skorzystać z dostępnego w wielu domach tzw. Hausnotrufknopf.

Szczególnie niepokojące są:

Nagła utrata przytomności

Jeżeli seniorka straciła przytomność, sytuacja wymaga pilnej oceny. Nie należy po prostu czekać, aż „sama dojdzie do siebie”.

Silna duszność

Jeżeli podopieczna wyraźnie nie może złapać oddechu, sinieje, ma problem z wypowiadaniem słów z powodu duszności albo jej stan gwałtownie się pogarsza – to sytuacja alarmowa.

Ból lub ucisk w klatce piersiowej

Szczególnie jeśli towarzyszą mu duszność, zimne poty, osłabienie, nudności lub bardzo złe samopoczucie.

Nagłe zaburzenia mowy lub niedowład

Jeżeli seniorka nagle nie może mówić, opada jej kącik ust, ma osłabioną rękę lub nogę albo pojawiają się inne nagłe objawy neurologiczne, nie należy czekać na rozwój sytuacji.

Poważny upadek lub uraz

Zwłaszcza gdy seniorka uderzyła głową, straciła przytomność, ma silny ból, krwawienie albo nie może poruszać kończyną.

Silne krwawienie

Jeżeli krwawienia nie można opanować albo seniorka zaczyna słabnąć, potrzebna jest pilna pomoc.

Gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia

Czasami trudno nazwać konkretny objaw. Po prostu patrzymy na człowieka i wiemy, że „coś jest bardzo nie tak”.

W takiej sytuacji również nie należy ignorować własnej obserwacji.

112 czy 116117? To ważne rozróżnienie

Nie każda choroba wymaga wezwania karetki.

W Niemczech działa również numer 116117, czyli ärztlicher Bereitschaftsdienst – pomoc lekarska poza normalnymi godzinami pracy gabinetów w sytuacjach, które wymagają pilnej konsultacji, ale nie są zagrożeniem życia. Numer działa całodobowo. W razie potrzeby lekarz może również zostać skierowany do pacjenta do domu.

Można więc przyjąć bardzo prostą zasadę:

112 – gdy życie lub zdrowie jest bezpośrednio zagrożone.

116117 – gdy potrzebna jest pilna pomoc lekarska, ale nie ma objawów wskazujących na zagrożenie życia.

Jeżeli stan jest stabilny i może poczekać do godzin pracy lekarza, właściwym miejscem będzie lekarz rodzinny lub prowadzący podopieczną.

A co, jeśli rodzina mówi: „Proszę poczekać”?

To jeden z najtrudniejszych momentów w pracy opiekunki.

Wyobraźmy sobie sytuację:

Podopieczna źle się czuje. Dzwonimy do syna. Syn mówi:

„Proszę obserwować. Jak się nie poprawi, zadzwonimy jutro do lekarza.”

Tylko że po godzinie seniorka wygląda jeszcze gorzej.

Co wtedy?

Moim zdaniem opiekunka nie powinna automatycznie wyłączać własnego rozsądku tylko dlatego, że rodzina tak zdecydowała.

Jeżeli pojawiają się objawy wskazujące na stan nagły, nie należy zwlekać z wezwaniem pomocy tylko dlatego, że członek rodziny jest poza domem lub nie odbiera telefonu.

W sytuacji zagrożenia życia dzwonimy pod 112.

Rodzinę można poinformować równolegle lub natychmiast po wezwaniu pomocy.

To nie jest „robienie na złość rodzinie”.

To jest reagowanie na sytuację, która może wymagać natychmiastowej pomocy medycznej.

Nie czekaj na rodzinę, kiedy sytuacja jest naprawdę poważna

Myślę, że wiele opiekunek ma tutaj problem z jedną rzeczą.

Boją się odpowiedzialności.

„A co, jeśli przesadzę?”

„A co, jeśli rodzina będzie zła?”

„A co, jeśli okaże się, że nic poważnego się nie stało?”

Tymczasem przy objawach alarmowych większym problemem może być właśnie brak reakcji.

Karetka przyjedzie, personel oceni sytuację i zdecyduje, co dalej.

Opiekunka nie ma obowiązku samodzielnie rozpoznawać zawału, udaru czy innego stanu zagrożenia życia.

Ma natomiast obowiązek odpowiednio zareagować na sytuację, którą obserwuje.

Nie baw się w lekarza

Druga skrajność jest równie niebezpieczna.

Czasami opiekunka próbuje zrobić wszystko sama.

„Dałam jej coś na gorączkę.”

„Posmarowałam ranę.”

„Wydaje mi się, że to zapalenie płuc.”

„Pewnie ma infekcję dróg moczowych.”

„Ona zawsze tak ma.”

„To tylko demencja.”

I właśnie to ostatnie zdanie może być szczególnie zdradliwe.

Nie każdą zmianę zachowania u osoby z demencją można automatycznie przypisać demencji.

Jeżeli seniorka nagle staje się bardzo senna, zdezorientowana, agresywna albo przestaje normalnie funkcjonować, warto potraktować to jako zmianę stanu zdrowia i przekazać informację rodzinie lub lekarzowi.

Opiekunka może obserwować, opisywać, pomagać i przekazywać informacje.

Nie powinna jednak samodzielnie stawiać diagnozy ani zmieniać leczenia.

Co zrobić, gdy seniorka nie chce lekarza?

To również zdarza się bardzo często.

Senior może powiedzieć:

„Nigdzie nie jadę.”

„Nie chcę lekarza.”

„Nie dzwoń po karetkę.”

Lęk przed szpitalem jest u wielu starszych osób ogromny. Boją się, że już nie wrócą do domu, że trafią do domu opieki albo że stracą resztę swojej samodzielności.

Nie zawsze da się ich przekonać argumentami.

Ale w sytuacji, która wygląda na zagrożenie życia, nie można traktować odmowy seniora jako powodu do bezczynności.

Jeżeli natomiast nie jest to stan nagły, warto spokojnie wyjaśnić, dlaczego konsultacja lekarska jest potrzebna i – zależnie od sytuacji – skontaktować się z rodziną lub 116117.

Co powiedzieć, gdy dzwonisz po pomoc?

W stresie łatwo się zablokować.

Dlatego dobrze wcześniej wiedzieć, jakie informacje będą potrzebne.

Przy zgłaszaniu problemu przygotuj:

• dokładny adres,

• imię i wiek podopiecznej,

• co się wydarzyło,

• jakie są objawy,

• od kiedy trwają,

• czy stan się pogarsza,

• czy seniorka jest przytomna,

• czy oddycha,

• jakie leki przyjmuje,

• czy doszło do upadku lub urazu.

Jeżeli jesteś w Niemczech i masz problem z językiem, powiedz od razu, że jesteś opiekunką i że potrzebujesz pomocy w języku, którym możesz się sprawnie posługiwać. W sytuacji nagłej najważniejsze jest przekazanie podstawowych informacji i podanie dokładnego adresu.

A jeśli podopieczna trafia do szpitala?

Wtedy rola opiekunki również się zmienia.

Nie jesteś pielęgniarką oddziałową.

Nie masz obowiązku wykonywać czynności medycznych, do których nie jesteś uprawniona ani przygotowana.

Twoją rolą może być przekazanie personelowi informacji o tym, jak seniorka funkcjonowała przed przyjęciem:

• jakie miała objawy,

• kiedy zaczęły się problemy,

• jakie leki przyjmowała,

• jak wyglądała jej sprawność,

• czy ostatnio zmieniło się jej zachowanie,

• czy doszło do upadku,

• czy wcześniej występowały podobne problemy.

To informacje, które mogą być bardzo przydatne.

Nie pozwól, żeby strach przed rodziną odebrał Ci rozsądek

Praca opiekunki w Niemczech wiąże się z dużą odpowiedzialnością.

Ale odpowiedzialność nie oznacza, że mamy być jednocześnie lekarzem, pielęgniarką, ratownikiem medycznym i członkiem rodziny.

Nie jesteśmy od leczenia seniora. Jesteśmy od opieki i od reagowania wtedy, kiedy sytuacja tego wymaga.

Jeżeli podopieczna źle się czuje, obserwujemy ją.

Jeżeli problem jest pilny, kontaktujemy się z lekarzem lub 116117.

Jeżeli pojawiają się objawy zagrożenia życia – 112.

Jeżeli stan jest stabilny – kontaktujemy się z lekarzem prowadzącym lub rodziną i przekazujemy dokładne informacje.

I przede wszystkim nie próbujemy na własną rękę zastępować lekarza.

Najważniejsze: nie czekaj, aż będzie „naprawdę źle”

Jedna z najtrudniejszych rzeczy w opiece nad seniorem polega na tym, że często nie wiemy, gdzie przebiega granica pomiędzy „to nic takiego” a „trzeba działać natychmiast”.

Dlatego warto znać podstawową zasadę:

Lepiej potraktować nagłe, poważne objawy poważnie, niż czekać tylko dlatego, że boimy się reakcji rodziny.

Opiekunka nie musi wiedzieć, co jest podopiecznej.

Powinna natomiast wiedzieć, kiedy nie wolno jej czekać.

A kiedy sytuacja nie jest nagła, ale wymaga szybkiej konsultacji lekarskiej, w Niemczech można skorzystać z numeru 116117. W przypadku zagrożenia życia – 112.

Bo dobra opiekunka nie jest tą, która wszystko potrafi wyleczyć. Dobra opiekunka to również ta, która potrafi rozpoznać moment, w którym trzeba powiedzieć: „Tego nie zrobię sama. Potrzebujemy lekarza”.

Czy zdarzyło Wam się, że podopieczna nagle źle się poczuła, a rodzina bagatelizowała sytuację? Jak wtedy zareagowałyście – czekałyście na decyzję rodziny czy same wezwałyście pomoc?