Gra w słowa dla seniora – prosty sposób na aktywizację pamięci i koncentracji

Jak aktywizować seniora, który większość dnia spędza w domu? Jakie gry na poprawę pamięci i koncentracji można przygotować bez kupowania drogich pomocy? Czy istnieją proste gry dla osób starszych, które sprawdzą się również w przypadku seniora z demencją lub chorobą Alzheimera?

Jednym z pomysłów jest gra w słowa. Nie potrzeba do niej planszy, kostek ani specjalnych kart. Wystarczy kilka kartek papieru, długopis i odrobina cierpliwości. Zasady można dostosować do możliwości osoby starszej, a poziom trudności zmieniać w zależności od tego, jak radzi sobie z zadaniem.

Gra „SŁOWA” to prosta propozycja aktywizacji seniora, która może zachęcić do myślenia, przypominania sobie wyrazów, układania liter i wspólnej zabawy. Sprawdzi się jako spokojne zajęcie w domu, a po odpowiednim dostosowaniu może być również propozycją aktywizacji osoby leżącej.

W pracy z seniorami nie zawsze najlepsze są najbardziej skomplikowane gry planszowe. Czasami proste zadanie, które daje poczucie sukcesu, przynosi więcej radości niż gra, której zasad trudno się nauczyć.

Na czym polega gra w słowa dla seniora?

Gra w słowa polega na układaniu wyrazów z pojedynczych liter zapisanych na małych kartonikach. Opiekunka przygotowuje litery, wybiera odpowiedni zestaw, a zadaniem seniora jest ułożenie z nich słowa.

Można zacząć od bardzo prostych wyrazów, takich jak DOM, LAS czy KOT. Gdy podopieczny dobrze radzi sobie z zadaniem, można stopniowo zwiększać liczbę liter lub zaproponować kilka słów z tego samego zestawu.

Najważniejsze jest to, że gra w słowa nie ma jednego sztywnego poziomu trudności. Można ją uprościć, podpowiadać pierwszą literę, wspólnie układać wyraz albo przejść do trudniejszej wersji, w której z tych samych liter powstaje kilka słów.

To również dobra okazja do rozmowy. Wyrazy mogą dotyczyć codziennych czynności, jedzenia, rodziny, ogrodu czy dawnych wspomnień.

Jak przygotować grę „SŁOWA” dla osoby starszej?

Do przygotowania gry potrzebujesz:

• jednej lub kilku kartek papieru albo kawałków cienkiego kartonu;

• długopisu lub grubszego flamastra;

• nożyczek;

• płaskiego stolika lub tacy, na której będzie można wygodnie układać litery.

Na kartce narysuj kwadraty lub prostokąty, a następnie wytnij je. Na każdym kartoniku napisz jedną dużą, wyraźną literę alfabetu.

Warto przygotować po kilka egzemplarzy najczęściej występujących liter, takich jak A, E, I, O, K, M, N, R, S i T. Przydadzą się również polskie znaki, jeśli planujesz układanie bardziej złożonych wyrazów.

Nie musisz od razu tworzyć całego alfabetu. Na początek wystarczy niewielki zestaw liter potrzebnych do ułożenia kilku prostych słów.

Jeśli senior ma problemy ze wzrokiem lub sprawnością dłoni, przygotuj większe kartoniki i wyraźne litery. Możesz je także wykonać z grubszego papieru, aby łatwiej było je chwytać i przesuwać.

Gra w słowa krok po kroku – zasady

Krok 1. Wybierz proste słowo

Na początek wybierz wyraz złożony z trzech liter, na przykład LAS.

Przygotuj trzy kartoniki z literami L, A i S. Połóż je przed seniorem w niewłaściwej kolejności i poproś o ułożenie słowa.

Jeżeli zadanie okaże się trudne, nie oczekuj natychmiastowej odpowiedzi. Możesz zapytać, jakiej litery brakuje na początku, lub pokazać, w jaki sposób przesunąć kartoniki.

Krok 2. Daj seniorowi czas na zastanowienie

Nie podpowiadaj od razu całego rozwiązania. Pozwól podopiecznemu spróbować samodzielnie.

Jeśli nie wie, od czego zacząć, możesz wskazać pierwszą literę albo ułożyć początek słowa, pozostawiając seniorowi dokończenie zadania.

Ważne, aby nie zamienić zabawy w sprawdzian pamięci. Jej celem jest zaangażowanie i przyjemne spędzenie czasu, a nie wykazanie, ile senior jeszcze pamięta.

Krok 3. Ułóżcie kilka słów z tych samych liter

Gdy senior rozumie zasady, spróbujcie wykorzystać większy zestaw liter do tworzenia różnych wyrazów.

Możesz na przykład wybrać litery K, O, T, A, R i zaproponować szukanie krótkich słów. Nie wszystkie zestawy będą pozwalały na wiele poprawnych kombinacji, dlatego warto wcześniej samodzielnie sprawdzić, jakie wyrazy można ułożyć.

Jeżeli seniorowi spodoba się zadanie, możecie zapisywać ułożone słowa w zeszycie. Następnego dnia można wrócić do gry z nowym zestawem liter.

Krok 4. Zakończcie grę, zanim pojawi się zmęczenie

Nie ma potrzeby układania kilkudziesięciu wyrazów podczas jednej sesji.

Czasami wystarczy pięć lub dziesięć minut, kilka udanych prób i rozmowa na temat powstałych słów. Jeśli senior dobrze się bawi, można kontynuować. Jeżeli zaczyna się denerwować, męczy się lub traci zainteresowanie, lepiej zakończyć grę albo zaproponować prostszą aktywność.

Trzy poziomy trudności – gry pamięciowe dla seniorów

Poziom łatwy – trzy litery

To dobry początek dla osoby, która dopiero poznaje zasady gry albo szybko się męczy.

Przykładowe słowa:

• DOM

• LAS

• KOT

• NOS

• BUT

• MAK

Możesz również pokazać seniorowi obrazek przedstawiający dany przedmiot i poprosić o ułożenie jego nazwy. Dzięki temu zadanie nie będzie polegało wyłącznie na przypominaniu sobie wyrazów.

Poziom średni – cztery lub pięć liter

Jeżeli senior dobrze radzi sobie z krótkimi słowami, zaproponuj dłuższe wyrazy, takie jak:

• KAWA

• LAMPA

• RYBA

• OKNO

• KARTA

W tej wersji można również wybierać wyrazy z określonej kategorii, na przykład nazwy produktów spożywczych, roślin albo przedmiotów znajdujących się w domu.

Poziom trudniejszy – kilka słów z jednego zestawu liter

Dla seniora, który lubi wyzwania i dobrze radzi sobie z układaniem wyrazów, przygotuj większą liczbę liter.

Zadaniem będzie ułożenie kilku słów, a nie jednego. Możecie również ustalić temat, na przykład „kuchnia”, i szukać wyrazów związanych z gotowaniem.

Nie każdy senior będzie zainteresowany trudniejszą wersją. To naturalne. Poziom gry powinien odpowiadać możliwościom i preferencjom konkretnej osoby, a nie rosnąć za wszelką cenę.

Jak urozmaicić grę w słowa?

Jeśli samo układanie liter stanie się monotonne, warto wprowadzić kilka zmian.

Słowa z kategorii. Wybierz temat, na przykład owoce, zwierzęta, rośliny albo przedmioty domowe. Najpierw wspólnie wymieniajcie słowa, a później spróbujcie zapisać wybrane z nich za pomocą kartoników.

Słowa na daną literę. Wybierzcie jedną literę i szukajcie słów zaczynających się od niej. Możecie wymieniać nazwy miast, imiona, potrawy lub zwierzęta.

Dokończ wyraz. Ułóż początek słowa i poproś seniora o dodanie brakujących liter. To prostsza wersja dla osoby, której trudno samodzielnie rozpocząć zadanie.

Słowa związane ze wspomnieniami. Wybierz wyrazy takie jak DOM, OGRÓD, LATO lub WAKACJE, a następnie porozmawiajcie o skojarzeniach, które wywołują. Nie trzeba sprawdzać, czy wspomnienia są dokładne. Najważniejsza może być sama rozmowa.

Wspólne układanie. Jeśli senior ma trudność z samodzielnym wykonywaniem zadania, układajcie słowo na zmianę. Ty dodajesz jedną literę, a podopieczny kolejną.

Gry na poprawę pamięci i koncentracji – czy naprawdę pomagają seniorom?

Gry pamięciowe, łamigłówki i zadania słowne mogą być formą stymulacji poznawczej. Zachęcają do przypominania sobie wyrazów, skupiania uwagi, podejmowania decyzji i kontaktu z drugą osobą.

Badania nad aktywnością poznawczą u osób starszych wskazują, że odpowiednio dobrane zajęcia mogą przynosić korzyści w niektórych obszarach funkcjonowania poznawczego. Nie oznacza to jednak, że każda gra poprawi pamięć u każdej osoby ani że zapobiegnie rozwojowi demencji. Przegląd badań dotyczących stymulacji poznawczej u osób starszych z demencją opisuje różne rodzaje aktywności, w tym skojarzenia słowne i gry słowne.

W przypadku seniorów ważne jest również poczucie sukcesu. Jeśli gra jest zbyt trudna, osoba może szybko się zniechęcić. Jeśli jest zbyt łatwa, może się nudzić. Dlatego warto obserwować reakcje podopiecznego i w razie potrzeby zmieniać poziom trudności.

Gry dla chorych na Alzheimera – jak dostosować zabawę?

Osoby z chorobą Alzheimera lub innymi postaciami demencji mogą mieć trudności z przypominaniem sobie słów, rozumieniem zasad albo rozpoczęciem zadania. Nie oznacza to jednak, że trzeba rezygnować z każdej aktywności.

Gra w słowa może być dostosowana poprzez:

• ograniczenie liczby liter;

• stosowanie dużych, wyraźnych znaków;

• układanie słów dobrze znanych seniorowi;

• pokazywanie obrazków lub przedmiotów jako podpowiedzi;

• wspólne układanie zamiast wymagania samodzielnego rozwiązania;

• powtarzanie prostych zasad i pokazywanie kolejnych kroków.

W przypadku zaawansowanej demencji może być lepiej wykorzystać pojedyncze litery do rozpoznawania, wskazywania lub dobierania pasujących elementów zamiast układania całych słów. Nie każdy senior będzie mógł uczestniczyć w tej samej formie gry.

National Institute on Aging zaleca dopasowywanie aktywności do tego, co osoba z chorobą Alzheimera potrafi zrobić, pomaganie jej w rozpoczęciu zadania i obserwowanie, czy nie pojawia się frustracja. Można też pozwolić jej po prostu przyglądać się aktywności, jeśli sprawia jej to przyjemność.

Najważniejsze: nie testuj seniora i nie poprawiaj go przy każdej pomyłce. Jeśli nie pamięta słowa, podpowiedz je lub zaproponuj inne. Gra ma być przyjemnym zajęciem, a nie kolejnym źródłem stresu.

Aktywizacja osoby leżącej – czy można grać w słowa w łóżku?

Tak. Gra w słowa może być również propozycją aktywizacji osoby leżącej, jeśli stan zdrowia i samopoczucie seniora na to pozwalają.

Nie trzeba wówczas korzystać z tradycyjnej planszy. Wystarczy stabilna taca lub stolik przyłóżkowy oraz duże kartoniki z literami. Jeśli senior nie może swobodnie chwytać przedmiotów, można wskazywać litery palcem lub wybierać je spośród dwóch przygotowanych możliwości.

Warto zadbać, aby:

• senior znajdował się w wygodnej, bezpiecznej pozycji;

• kartoniki były dobrze widoczne i znajdowały się w zasięgu wzroku;

• zajęcie trwało krótko i uwzględniało zmęczenie;

• nie zmuszać podopiecznego do wykonywania ruchów, które sprawiają mu ból;

• zakończyć zabawę, jeśli senior traci zainteresowanie.

Aktywizacja pacjenta leżącego nie zawsze musi wymagać ruchu. Czasami rozmowa, słuchanie ulubionej muzyki, rozpoznawanie obrazków lub wspólne układanie prostych słów będą odpowiednią formą spędzania czasu.

Jeżeli senior ma zaburzenia wzroku, słuchu, mowy lub rozumienia, warto dostosować sposób komunikacji do jego możliwości i zaleceń specjalistów.

Gra w słowa czy gry planszowe dla seniorów – co wybrać?

Gra w słowa jest tylko jedną z możliwości aktywizacji. Niektóre osoby starsze chętnie układają wyrazy, inne wolą gry planszowe, muzykę, wspominanie lub wykonywanie codziennych czynności.

W zależności od możliwości seniora można spróbować:

• domina – jeśli lubi dopasowywanie elementów;

• warcabów – jeśli zna zasady i nadal dobrze radzi sobie z planowaniem ruchów;

• prostych gier obrazkowych – przydatnych wtedy, gdy trudniej czyta się litery;

• układania par – jeśli zadanie nie jest zbyt trudne;

• gier słownych – gdy senior lubi rozmowę, skojarzenia i przypominanie sobie wyrazów.

Nie trzeba wybierać tylko jednej formy. Można zaproponować różne zajęcia i obserwować, co daje podopiecznemu najwięcej radości.

Więcej pomysłów znajdziesz w powiązanych artykułach na blogu:

• Aktywizacja seniora w domu – 20 prostych pomysłów dla opiekunki

• Aktywizacja seniora – jakie gry planszowe oraz zadania na poprawę pamięci i koncentracji

• Aktywizacja seniora – czym zająć chorego na demencję lub Alzheimera

• Aktywizacja seniorów i osób niepełnosprawnych – gra na Veeh-harfie

Gra w słowa jako sposób na wspólne spędzanie czasu

Największą zaletą tej aktywności jest prostota. Nie potrzebujesz specjalnych zakupów ani skomplikowanych instrukcji. Możesz przygotować ją samodzielnie i stopniowo dostosowywać do możliwości podopiecznego.

Dla jednej osoby będzie to układanie kilku prostych wyrazów, dla innej – szukanie wielu słów z jednego zestawu liter. Senior, który nie może już swobodnie poruszać się po domu, również może uczestniczyć w zabawie, jeśli przygotujesz wygodne stanowisko i odpowiednio duże kartoniki.

Nie oczekuj jednak, że każdy podopieczny polubi gry. Jeśli senior woli rozmowę, muzykę, wspomnienia lub proste czynności domowe, warto uszanować jego wybór.

Dobra aktywizacja seniora nie polega na tym, aby zająć go czymkolwiek, lecz aby zaproponować coś, co odpowiada jego możliwościom i zainteresowaniom.

A Ty próbowałaś już aktywizować podopiecznych za pomocą gier słownych? Jakie gry pamięciowe dla seniorów sprawdzają się u Ciebie najlepiej? Podziel się swoimi doświadczeniami w komentarzu – być może Twój pomysł przyda się innym opiekunkom.