Tiropita – grecka zapiekanka z ciasta filo i fety

Jeśli zastanawiasz się, co zrobić z ciasta filo, koniecznie wypróbuj tiropitę. To klasyczna grecka zapiekanka, w której cienkie i chrupiące arkusze ciasta filo przekłada się aromatycznym farszem z sera feta, jajek i świeżego koperku.

Po upieczeniu tiropita jest złocista i chrupiąca z wierzchu, a w środku kryje miękkie, lekko słone serowe nadzienie. Można przygotować ją na dużej prostokątnej blasze, a następnie pokroić na kwadratowe lub prostokątne porcje.

To świetny pomysł na grecką przekąskę, przystawkę, kolację albo danie na spotkanie z rodziną i znajomymi.

Co to jest tiropita?

Tiropita (gr. τυρόπιτα) to tradycyjny grecki placek z ciasta filo z serowym nadzieniem. Nazwa pochodzi od greckiego słowa oznaczającego ser.

Istnieje wiele odmian tego dania. Do farszu wykorzystuje się przede wszystkim fetę, często łączoną z innymi serami, jajkami i świeżymi ziołami. Popularnym dodatkiem jest koperek. 

Tiropitę można przygotować jako jedną dużą zapiekankę w blasze, którą później kroi się na porcje. To właśnie taka wersja jest bohaterem tego przepisu.

Tiropita czy tiropitakia?

Te nazwy łatwo pomylić.

• tiropita – duża grecka zapiekanka/placek z serem, pieczona w formie lub na blasze,
• tiropitakia – małe, pojedyncze pierożki lub trójkątne przekąski z podobnym serowym nadzieniem.

W tym przepisie przygotowujemy dużą tiropitę na blasze, a nie małe pierożki.

Tiropita – składniki

Na dużą blaszkę około 25 × 35 cm:

• 500 g sera feta
• 2 jajka
• 3–4 łyżki świeżego koperku
• 50 ml mleka
• 100 g masła
• 1 łyżka oliwy z oliwek
• 400–450 g ciasta filo
• ½ łyżeczki czarnego pieprzu
• szczypta gałki muszkatołowej – opcjonalnie
• 1 łyżka sezamu – opcjonalnie

Soli nie trzeba dodawać, ponieważ feta jest już dość słona.

W tradycyjnych i współczesnych przepisach na tiropitę spotyka się różne połączenia serów. Feta pozostaje jednak podstawą charakterystycznego smaku tego dania.

Jak zrobić tiropitę?

1. Przygotuj farsz z fety

Fetę przełóż do dużej miski i rozkrusz widelcem.

Nie musisz rozcierać jej na jednolitą masę. Drobne kawałeczki sera sprawią, że nadzienie będzie miało przyjemną strukturę.

Dodaj jajka, mleko i drobno posiekany koperek.

Dopraw pieprzem oraz odrobiną gałki muszkatołowej.

Wszystko dokładnie wymieszaj.

Farsz powinien być kremowy, ale nie bardzo płynny.

2. Przygotuj masło

Rozpuść masło i wymieszaj je z oliwą.

Ta mieszanka posłuży do smarowania arkuszy filo.

Nie trzeba nakładać bardzo grubej warstwy. Wystarczy cienko posmarować każdy arkusz.

3. Przygotuj ciasto filo

Ciasto filo jest bardzo cienkie i szybko wysycha po wyjęciu z opakowania.

Dlatego najlepiej rozłożyć je na blacie, a arkusze, których w danej chwili nie używasz, przykryć czystą, lekko wilgotną ściereczką. 

Blachę posmaruj odrobiną masła.

4. Układaj pierwsze warstwy filo

Na dnie blachy połóż pierwszy arkusz ciasta.

Posmaruj go masłem.

Połóż kolejny arkusz i ponownie delikatnie posmaruj masłem.

Dobrze jest pozostawić te dwa arkusze poza brzegi blachy – później można je zawinąć na wierzch zapiekanki.

5. Dodaj serowe nadzienie

Na przygotowane warstwy filo wyłóż część farszu z fety, jajek i koperku.

Rozprowadź go równomiernie po całej powierzchni.

Nie ugniataj nadzienia zbyt mocno.

Następnie nałóż kolejny arkusz i posmaruj go roztopionym masłem z oliwą. Nałóż kolejną warstwę farszu. 

Przekładaj kolejno arkusz ciasta oraz nadzienie. Na wierzch zostaw dwa arkusze. 

Na przedostatni arkusz zawiń brzegi ciasta ze spodu i nałóż ostatni kawałek ciasto filo. Posmaruj go, a brzegi delikatnie wsuń wzdłuż blaszki w jej głąb. 

Jeśli chcesz, możesz posypać go odrobiną sezamu.

6. Natnij tiropitę przed pieczeniem

To bardzo przydatny trik.

Ostrym nożem delikatnie zaznacz na wierzchu miejsca, w których później będziesz kroić zapiekankę.

Nie przecinaj całej tiropity aż do dna.

Dzięki temu po upieczeniu łatwiej będzie podzielić ją na porcje, a chrupiące warstwy filo pozostaną na miejscu. 

7. Pieczenie tiropity

Wstaw blachę do piekarnika nagrzanego do 180°C, góra-dół.

Piecz przez około 35–45 minut, aż wierzch będzie mocno złocisty i chrupiący.

Jeżeli ciasto zacznie się zbyt szybko rumienić, możesz pod koniec przykryć je luźno papierem do pieczenia.

Po wyjęciu pozostaw tiropitę na około 10–15 minut.

Dzięki temu serowe nadzienie lekko się zetnie i zapiekanka będzie łatwiejsza do krojenia.

Jak powinna wyglądać dobra tiropita?

Idealna tiropita powinna mieć:

chrupiący, złocisty wierzch → kilka cienkich warstw filo → miękkie serowe nadzienie → ponownie chrupiące ciasto na spodzie.

Najlepszy jest kontrast pomiędzy kruchym filo a miękkim, lekko słonym farszem z fety.

Czy do tiropity trzeba dodawać szpinak?

Nie.

Tiropita jest przede wszystkim grecką zapiekanką z serem. W tej wersji farsz przygotowujemy z:

• fety,
• jajek,
• mleka,
• koperku,
• pieprzu.

Nie dodajemy szpinaku.

Jeżeli do ciasta filo dodamy dużą ilość szpinaku i fety, otrzymamy wariant spanakopity, czyli greckiego ciasta ze szpinakiem i serem.

Tiropita z fetą i koperkiem

Połączenie fety i koperku świetnie pasuje do cienkiego, chrupiącego ciasta filo.

Koperek przełamuje intensywny, słony smak sera i sprawia, że farsz jest bardziej aromatyczny.

Możesz użyć zarówno niewielkiej ilości koperku, jak i dodać go więcej, jeśli lubisz jego smak.

Jak podawać tiropitę?

Tiropita jest bardzo uniwersalna.

Możesz podać ją:

• na ciepło jako kolację,
• jako przystawkę,
• jako grecką przekąskę,
• na imprezę,
• na rodzinne spotkanie,
• do sałatki,
• jako część większego obiadu.

Świetnie pasują do niej:

• pomidory,
• ogórek,
• oliwki,
• sałatka grecka,
• sos jogurtowy,
• tzatziki,
• świeże zioła.

Można ją również podawać w temperaturze pokojowej.

Czy tiropitę można przygotować wcześniej?

Tak.

To jedno z dań, które bardzo dobrze sprawdzają się podczas przyjęcia.

Możesz upiec tiropitę wcześniej, a przed podaniem delikatnie ją podgrzać w piekarniku lub airfryerze.

Nie polecam natomiast podgrzewania jej w kuchence mikrofalowej, jeśli zależy Ci na chrupiącym filo.

Jak przechowywać tiropitę?

Po wystudzeniu przełóż ją do lodówki i przechowuj w szczelnym pojemniku.

Najlepiej odgrzewać ją w piekarniku w temperaturze około 180°C, dzięki czemu ciasto ponownie stanie się chrupiące. 

Czy można zamrozić tiropitę?

Tak. Możesz zamrozić zarówno gotową, wystudzoną tiropitę, jak i przygotowaną przed pieczeniem.

Jeśli zamrażasz upieczoną zapiekankę, najlepiej podzielić ją wcześniej na porcje.

Po rozmrożeniu podgrzej ją w piekarniku, a nie w mikrofalówce.

Jak nie zepsuć ciasta filo?

Najczęstszy problem podczas przygotowywania tiropity jest bardzo prosty – ciasto filo wysycha.

Dlatego pamiętaj:

• nie wyciągaj wszystkich arkuszy na długo przed rozpoczęciem pracy,
• nie zostawiaj ich odkrytych,
• przykrywaj nieużywane arkusze wilgotną ściereczką,
• każdy arkusz smaruj cienko masłem lub oliwą,
• nie przesadzaj z ilością farszu,
• nie używaj bardzo mokrego nadzienia.

Dzięki temu filo pozostanie delikatne i chrupiące.

Co zrobić z pozostałego ciasta filo?

Jeżeli po przygotowaniu tiropity zostanie Ci kilka arkuszy, nie wyrzucaj ich.

Możesz przygotować:

• małe trójkąty z fetą,
• roladki z serem,
• przekąski z warzywami,
• koszyczki z ciasta filo,
• słodkie paczuszki z jabłkami,
• baklavę,
• małe zapiekanki z serem.

A jeżeli chcesz przygotować właśnie małe greckie pierożki z podobnym farszem, wtedy możesz zrobić tiropitakia.

Tiropita – najczęściej zadawane pytania

Co oznacza tiropita?

Tiropita to grecki placek lub zapiekanka z ciasta filo z serowym nadzieniem. Nazwa związana jest z greckim słowem oznaczającym ser.

Czy tiropita musi być ze szpinakiem?

Nie. Tiropita może być przygotowana bez szpinaku. W tym przepisie farsz składa się z fety, jajek i koperku.

Czym różni się tiropita od tiropitakia?

Tiropita to duża zapiekanka, którą kroi się na porcje. Tiropitakia to małe, pojedyncze pierożki lub trójkąty z podobnym serowym farszem. 

Czy można zrobić tiropitę z samej fety?

Tak. Feta jest podstawą wielu wersji tiropity. Można jednak połączyć ją z ricottą lub innym łagodnym serem, aby farsz był delikatniejszy.

Czy tiropitę można jeść na zimno?

Tak. Jest bardzo dobra zarówno na ciepło, jak i po ostudzeniu.

A Wy znacie tiropitę? Lubicie greckie wypieki z ciasta filo i fety? A może przygotowywaliście ją już w domu? Napiszcie w komentarzach, z czym najbardziej lubicie ciasto filo!